• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Шәһит Алпар

    МИЛЛӘТ ӨМЕТЕ

                         “Эшләр ният белән генә бәяләнәләр.
                         Һәр кешегә үзе ирешергә ниятләгән
                         нәрсә генә булачак...”
                                  (Коръән хәдисләреннән)

        РОМАННЫҢ ЯЗЫЛУ ТАРИХЫННАН
                                                                       
           (Кереш урынына)
          
       Мин – журналист. Тик ихтыярсыздан. Моннан 21 ел элек, ягъни 1985 нче елның 15 нче августыннан, һич көтмәгәндә тормышым гәҗит эшенә бәйләнеп китте. Ул чагында партия райкомы тәкъдименә ризалашмау җайлы гына эшләп торган хезмәт урыныңны югалтуга тиң иде. Бүген менә республиканың рәсми хөкүмәт басмасында үз хәбәрче сыйфатында чиләнәм. Соңгы елларда гәҗит битләрендә аена бер-ике тапкыр (ә аңа кадәр һәр санда диярлек язган материалларым чыгып торадыр иде) басылып килүче мәкаләләремнең дилетантлар тарафыннан наданнарча “төзәтелгән” вариантларын, һәрвакыт Ходайдан сабырлык сорап укыйм. Чөнки редакцияләү кануннарын үтәмичә “төзәтү” нәтиҗәсендә контекст түгел, җөмлә эчендә дә бер үк төшенчәне кабатлулар булсынмы, абзац белән абзац ялганмаумы, гомумән, алогизмга кадәр мәгънәсезлекләрне үзең җибәрмәгән килеш үз мәкаләңнән табып укулары искиткеч авыр. Үзеңне-үзең өзгәләп ыргытырдай буласың. Ахыр чиге, алга таба түзеп торып укый алмавыңны аңлап, дошманга әйләнгән “туган” гәҗитеңне атып бәрәсең.
    Ботын-ботка аерып ташлаудан гарип-горабага әверелеп калган әлеге материал ларымны укыган саен йөрәк әрнүләр эзсез калмаган күрәсең, 2006 нчы елның март төнендә “төзәтү”дән канаты каерылып биртелгән чираттагы хезмәт җимешем белән танышканда, кинәт баш әйләнеп китте. Ләә иләәһә иллә-ллаааһ дип бер туктамый кабатлап, тизрәк урынга барып ятарга ашыктым.
    Ләкин барыбер уңайлану сизелмәде, киресенчә лычма тиргә батырып, укшыта башлады. Ахыр чиге ашыгыч ярдәм машинасы килеп, шәфкать туташы кан басымын ың 300гә 130 булуын ачыклаганнан соң, тизрәк хастаханәгә илтеп салу чарасын күр де. Ә анда исә, тиешле дарулар каптырып, инәләр кадап игә китерделәр дә бераз ты нычланып йокыга түндем. Хәер, йокы дип атап та булмый иде аны. Ниндидер йокылы-уяулы, аңлаешсыз халәт шунда. Күзләремне йомсам төшләнәм, ачсам аерым ачык хастаханәдә ятуыма төшенәм. Үземнең уяу булуымны дәлилләр өчен аяк-кулларымны тоткалап, диварны сыйпап карыйм. Аннары тынычланам да, күзләрне йомып әйбәт кино-фильмның дәвамын карагандай, әле генә күргән тәшемне күрүемне дәвам итәм.
       Моңа кадәр бик матур төш күреп ятканда нәрсәдәндер уянып китсәм, ничек кенә тырышмыйм, тик барыбер күргән төшемә ялганып китеп, дәвамын күрә алмый идем. Шуңа күрә матур төш күргәндә уянып киткәндә, тизерәк торып, кәгазьгә язып калырга гадәтләндем, нәтиҗәдә берничә хикәя дә килеп чыкты. Югыйсә уянуга ук язып калмаганда вакыйгаларның күп кенә өлеше, яки детальләре онытылып өлгерә торган иде. Хастаханә ятагында йокылы-уялы күргән төшем исә, минем гөмерем буена омтылып яшәгән хыялыма туры килеп, бик тә күркәм булуы өстенә, тиз генә язып өлгерә алмасам да, бәхетемә, хәтеремнән шунда ук җуелмады. Киресенчә, ун көн дәваланып яту дәвамында күңелдә, язылачак китабымның якынча эчтәлеге күзалланып, ул көннән-көн тулылана барды.
    21 ел редакциядә эшләвемә күрә, телне көрмәкләндерүче гәҗит стиленнән бераз булса да арыну өчен, 10 көн буена район, аннан килеп 5 көн республика клиник хастаханәсендә дәваланып ятканда, дистәләгән китап укып чыктым. Ләкин аларны укудан гына гәҗит белән “бозылган” телемне шомартырлык сабак ала алмадым, кебек. Укудан туктап торган араларда күңелемнән, күргән төшемнең нәтиҗәсе буларак туасы әсәремнең батырларын, башка катнашучыларын барлый бирдем.
       Әйе-е, искиткеч гүзәл, тирән мәгънәле төш булды шул ул. Мәңге онытылмаячак ул төшемдә мин гөмерем буена омтылган якты хыялымның тормышка ашуын – 450 елдан артык гаделсез рәвештә изелүче газиз халкымның, сөекле Татарстанымның каһәр төшкән урыс игосыннан котылып, ап-ачык картиналарда бәйсезлек алуын күр дем! Күңелдә бу төшне хикәяләп язу теләге көчәйгәннән көчәя барып, әсәрдә тасвирланачак вакыйгалар татар халкының үткәненә дә кагылганлыктан, тарихи әсәрләр, документлар белән дә мөмкин кадәренчә танышырга тырыштым.
       Хастаханәдән чыгуга ук әлеге төшне язып калу өчен чираттагы ялымны алдым да, тулар-тулмас бер ай эчендә, баш күтәрми эшләп дигәндәй, сабан туена да барып йөрмәстән, өч йөз битле, ярым фантастик романның караламасын төгәлләп куйдым. Тик, бәхетсезлеккә каршы, кәмпүтерем матрицалы принтер белән генә җиһазланган га күрә, язганнарымны кәгазьгә төшерү бик озак вакыт сорады. Шунлыктан бу эшкә тотынырга һаман да кул җитми торды. Өстәвенә яңа кәмпүтер алырга да исәпләгәч, озак кымырдаучан принтер белән чиләнеп ятмыйча, барлык җитешсезлекне, кимче лекне шунда шомартырга уйладым. Ә иң зур җитешсезлек – иске кәмпүтер татарча белми иде.  
       Ниһаять, яңа кәмпүтер сатып алып, июньнең икенче яртысыннан романны татар хәрефләре белән баетырга керештем. Ифрат та авыр шөгыль булды ул, күзләрдән битәр ун-унбиш бит төзәткәнче, җилкә башлары әллә ничек кенә тартыша башлап, тәмам алҗытып бетерә торган булды. Шулай азаплана торгач, төзәтү барышында яңа эпизодлар да өстәлә төшеп, 11 нче июльгә әсәр төгәлләнде. Тик кәмпүтер белән бергә алынган принтер төсле, ягъни текстан битәр фотолар ясатуга көйләнүе өстенә, әкрен чыгара торган да булгач, кәгазьгә төшерү тагын кичектерелде. Төпчек малай да: “Язылган материалларның берсе дә югалмый, яңа дискка күчереп яздырыр мын”,- дигәч борчылырга урын калмады, шикелле.
       13 нче июльгә каршы төндә ул үзенең бер иптәше белән бик озак кәмпүтердә ка
    зынып ятты. Искесендә эшләгәндә электр сүнеп, ничәмә тапкыр язганнарымның югалгалаганы булганлыктан, күңелдә романны гына җуя күрмәсеннәр дип уйлап, кисәтергә талпынып карасам да, иптәше янында үпкәләтермен дипме, белмим - әйтмәдем инде. Юкка гына әйтмәгәнмен шул. Әйтү генә түгел, үз күз алдымда дискка күчертеп алдырасым калган!
    Мин гадәттә иртәнге 4 тән-5 тән торып, язарга утырам. Бу юлы да гадәттәгечә кәм пүтерне ачып җибәрсәм, “Ага-Хан” ярлыгыннан җилләр искән. Кәрҗиннән дә эзләп карыйм: юк! Җилтерәтеп малайны чакырып китердем – ул да таба алмый?! Ул көн минем өчен бик тә борчулы булып узды. Берничә көннән соң аның кәмпүтердә казынган иптәше килеп чыкты. Имеш, алар машинаны вирустан чистартканнар! Әм ма борчыласы урын юк икән – ул менә шушы көннәрдә Чаллыга баруышлый безнең кәмпүтернең каты дискын алып китәчәк, ә анда әсәремне һичшиксез табачаклар, дип тынычландырган булды. Мин исә, һәр кешегә ышанучан гадәтем буенча, романның табылачагына әллә ни шикләнмәдем дә.
       Ул атна шундый зур югалтудан әрнү, борчылулар белән үтеп китте. Чаллыга каты дискны алып баручы кеше икенче атнада да, өченчесендә дә күренмәде. Гому мән, эзе югалды аның. Сораша, эзләнә торгач, Чистайдагы бер оешма җитәкчесе үзендә көчле хакер эшләве, аның миңа ярдәм итәргә мөмкин булуын җиткерде. Озын-озакка сузмыйча, кәмпүтерне алып, Чистайга кузгалдым. Влад исемле белгеч хәзергә эше тыгызлыгын әйтеп, бер атна эчендә карап карарга вәгъдәләде, белешеп тору өчен телефонын бирде.
       Аның, әсәремне табып бирүенә бер нинди шигем булмады – Алла кушса Татар станның суверенитет игълан итү көннәренә роман яздырган дискны Казанга алып ба рып, күрсәтәчәкмен! Тик бу хыялыма да тормышка ашарга насыйп булмаган икән – бер атна узып китте, ике - шалтыратам: ”хакер”ның һаман да карарга вакыты “табыл мады”. Аңардан тәмам өметемне өзеп, иске кәмпүтердә романны хәтердә яңартырга тырышып, киредән яза башладым. Хәзер инде матрицалы принтернең озак кымыр давына да карап тормастан, язганнарымны көннекен-көнгә кәгазьгә төшерә бардым.  
    Бу юлы алдыма китапны үземнең туган көнемә - октябрь ахырына тәмамлау бурычын куеп эшләдем. Әйтергә кирәк, максатыма ирештем: билгеләнгән көнгә 330 биттән торган әсәр яңа баштан язылып төгәлләнде. Сүз дә юк, кайбер урыннары белән ул беренче вариантыннан отышлырак та булыр, әмма аның байтак кына яктан кайтышырак килеп чыгуына бернинди шигем юк. Нишләп тә булмый, әллә ничек кенә тырышканда да беренчесен кабатлый алмас идем. Иң мөһиме - төп юнәлеш һәм эчтәлек үзгәрми калды. Шул ук вакытта 2006 нчы елның Татарстанда әдәбият һәм сәнгать елы рәвешендә билгеләп үтелүе дә романны вакытында өлгертүгә үзенә бер төрле стимул булды.
      Минем исәп аны интернет челтәренә чыгарып, бөтен дөньяга сибелеп яшәгән татарларга җиткерү иде дә бит, юк шул. Интернетка чыгарту мөмкинлекләре булган берничә кемсәгә мөрәҗәгать итеп карасам да, файда чыкмады: алар, гадәттәгечә, татарга гына хас хөсетлек күрсәтеп, ярдәм кулын сузарга ашыкмадылар. Хәерлесе белән, Ходай ярдәмендә ул барыбер газиз халкыма барып ирешер. Роман, урыс игосыннан котылып, азатлык яулау юлында һич югы кечкенә генә өмет чаткысы рәвешендә булса да Татарның киләчәгенә ышаныч уята алса, мин үземне максатыма ирешкәнмен дип саный алам. Аллаһ кушып, шулай гына була күрсен!

  • Ага-Хан белән очрашу
  • Пар акчәчәк
  • Карлыгач кыясы серләре
  • Насыйп яр
  • Зур сынаулар алдыннан
  • Ага-Хан үз җирләренә кайта (йомгак урынына)




  • ← назад   ↑ наверх